W skrócie
- Gipsowanie w rehabilitacji dziecięcej może wspierać pracę nad napięciem mięśniowym, zakresem ruchu i wzorcami ruchowymi.
- Stosuje się je m.in. w terapii wymuszonej koniecznością, gipsowaniu redresyjnym ręki oraz gipsowaniu seryjnym kończyn dolnych.
- Gipsowanie seryjne może pomóc zwiększyć zakres zgięcia grzbietowego stawu skokowego i poprawić ustawienie stopy.
- Metoda znajduje zastosowanie m.in. u dzieci z hipertonią, mózgowym porażeniem dziecięcym oraz chodem na palcach.
- Gipsowanie jest elementem szerszego programu rehabilitacji, a jego forma powinna być dobierana indywidualnie do potrzeb dziecka.
Gips kojarzy się przede wszystkim ze złamaniami, jednak w rehabilitacji neurologicznej dzieci może pełnić zupełnie inną funkcję. Gipsowanie w rehabilitacji dziecięcej jest narzędziem terapeutycznym wykorzystywanym m.in. do pracy nad napięciem mięśniowym, zakresem ruchu oraz jakością wzorców ruchowych.
W fizjoterapii dziecięcej gipsowanie stosuje się najczęściej w trzech obszarach: jako element terapii wymuszonej koniecznością, w gipsowaniu redresyjnym ręki oraz w gipsowaniu seryjnym kończyn dolnych. Każda z tych metod ma inne zastosowanie i jest dobierana do indywidualnych potrzeb dziecka.
Gips jako część terapii wymuszonej koniecznością
W terapii wymuszonej koniecznością (mCIMT) gips zakładany na kończynę sprawną czasowo ogranicza możliwość jej używania. Dzięki temu dziecko jest zachęcane do większego zaangażowania kończyny niedowładnej podczas codziennych czynności.
Jest to jedna z metod wykorzystywanych w pracy nad funkcją ręki u dzieci z niedowładem połowiczym.
Więcej o tym, jak wygląda terapia mCIMT, przeczytasz tutaj: terapia wymuszona koniecznością (CIMT / mCIMT)
Gipsowanie redresyjne ręki
Gipsowanie redresyjne może być wykorzystywane wtedy, gdy w obrębie kończyny górnej występuje znaczny przykurcz ograniczający funkcję dłoni.
Gips pozwala stopniowo zwiększać zakres ruchu w stawie. Odbywa się to poprzez kolejne zmiany ustawienia, dzięki czemu ręka jest przygotowywana do dalszej pracy funkcjonalnej.
Gipsowanie seryjne kończyn dolnych
Kolejnym zastosowaniem gipsowania w rehabilitacji dziecięcej jest gipsowanie seryjne kończyn dolnych. Metoda ta może być stosowana m.in. u dzieci z podwyższonym napięciem mięśniowym (hipertonią), ograniczonym zakresem ruchu w stawie skokowym czy charakterystycznym chodem na palcach.
Gipsowanie seryjne nie polega na jednorazowym unieruchomieniu. Jest to cykl kolejnych gipsów zakładanych na kończyny na okres kilku tygodni. Każdy kolejny gips ma na celu stopniowe zwiększanie uzyskanego zakresu ruchu.
Jak gipsowanie wpływa na napięcie mięśniowe?
Koncepcja gipsów „obniżających napięcie” (tone-reducing casts) została opisana już pod koniec lat 70. przez Michaela Sussmana i Beverly Cusick. Opisywali oni wykorzystanie krótkich gipsów podudzia jako uzupełnienia fizjoterapii u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym.
Kolejne prace, m.in. Zachazewskiego i współautorów, doprecyzowały mechanizm działania takiego gipsu. Istotne znaczenie mają stabilne i skorygowane ustawienie stawu skokowego, głęboki i stały nacisk wzdłuż ścięgna Achillesa oraz odpowiedni rozkład nacisku pod głowami kości śródstopia.
Oznacza to, że gips nie działa wyłącznie mechanicznie poprzez rozciąganie tkanek. Zapewnia również dociążenie i określone bodźce czuciowo-uciskowe, które mogą wpływać na napięcie mięśniowe.
Jaki jest cel gipsowania seryjnego?
Gipsowanie seryjne może służyć osiągnięciu kilku powiązanych ze sobą efektów:
- obciążeniu kości piętowej i przywróceniu prawidłowego wzorca obciążania stopy w fazie podporu,
- normalizacji napięcia mięśniowego w obrębie kompleksu łydka–ścięgno Achillesa,
- uzyskaniu prawidłowej liniowości w obrębie stopy, czyli skorygowaniu ustawienia pięty względem przodostopia,
- zwiększeniu zakresu ruchu w stawie skokowym, przede wszystkim zgięcia grzbietowego,
- poprawie jakości chodu, w tym ograniczeniu chodu na palcach i chodu w nadmiernym zgięciu podeszwowym.
Co mówi literatura o gipsowaniu seryjnym?
Gipsowanie seryjne jest opisywane w literaturze jako jedna z interwencji stosowanych w celu zwiększenia zakresu zgięcia grzbietowego stawu skokowego u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym oraz u dzieci z idiopatycznym chodem na palcach. Wskazują na to zarówno starsze prace kliniczne, jak i nowsze badania z randomizacją.
Jednocześnie warto zaznaczyć, że dowody dotyczące trwałego przełożenia zwiększonego zakresu ruchu na długofalową poprawę parametrów funkcjonalnych chodu są mniej jednoznaczne.
Część badań wskazuje na utrzymującą się poprawę zakresu ruchu, przy jednoczesnym braku istotnych zmian w standaryzowanych testach funkcjonalnych chodu podczas dłuższej obserwacji.
Z tego względu gipsowanie seryjne najczęściej traktowane jest jako jeden z elementów szerszego programu terapeutycznego, a nie jako samodzielna i jednorazowa interwencja.
Gipsowanie jako element kompleksowej rehabilitacji dziecka
Gipsowanie w rehabilitacji dziecięcej może mieć różne zastosowania – od wspierania funkcji ręki w terapii mCIMT, przez redresję przykurczów, aż po pracę nad zakresem ruchu i wzorcem chodu u dzieci z hipertonią kończyn dolnych.
Wybór odpowiedniej metody zawsze zależy od problemu funkcjonalnego, z którym mierzy się dziecko, jego aktualnych możliwości oraz indywidualnie ustalonego planu terapii.
Dlatego gipsowanie nie jest celem samym w sobie, lecz jednym z narzędzi, które mogą zostać wykorzystane jako część kompleksowo prowadzonej rehabilitacji.