Mit, który szkodzi
Przez lata pokutowało przekonanie, że dzieci z MPD nie powinny ćwiczyć siłowo — bo przecież mają wzmożone napięcie, a dodatkowe obciążenie tylko je nasili. To jeden z najtrwalszych mitów w neurorehabilitacji dziecięcej. I jeden z najbardziej kosztownych.
Przegląd systematyczny Dodd, Taylor i Damiano (2002) był pierwszym, który to obalił – żadne z przebadanych dzieci nie wykazało wzrostu spastyczności po treningu siłowym, ani zmniejszenia zakresu ruchu. Dwie dekady później meta-analiza Merino-Andrés i Damiano (2022) potwierdziła to na próbie 847 uczestników w 27 badaniach RCT: trening siłowy poprawia siłę mięśniową, równowagę, prędkość chodu
i funkcję motoryczną — bez nasilania spastyczności. Kropka.
Mięsień w hemiplegii: co pokazują badania obrazowe?
Żeby zrozumieć, dlaczego trening siłowy jest tak ważny, trzeba najpierw zrozumieć, co dzieje się z mięśniem w MPD – i to już od pierwszego roku życia.
Badania obrazowe pokazują, że objętość mięśni po stronie zajętej może być zmniejszona nawet o 40–43% – i nie jest to efekt mniejszego wzrostu dziecka. To zmiana strukturalna. Mięsień jest krótszy, ma mniej sarkomerów w szeregu, a te które są – są nadmiernie rozciągnięte,
co bezpośrednio upośledza zdolność generowania siły. Do tego dochodzi przerost tkanki łącznej: kolagenu jest nawet trzykrotnie więcej niż
w mięśniu zdrowym. Badania Booth i wsp. wykazały, że im więcej tkanki łącznej w biopsjach mięśni dzieci z MPD, tym wyższy wynik
w Zmodyfikowanej Skali Ashwortha – czyli im bardziej zmieniona struktura mięśnia, tym większa spastyczność. To nie jest przypadek.
Na poziomie komórkowym komórki satelitarne odpowiedzialne za regenerację mięśnia są zmniejszone o 40–70%, a te które pozostają – pracują gorzej. Prozapalne cytokiny (IL-6, TNF-α) hamują syntezę białek, miostatyna blokuje wzrost. Efekt? Mięsień, który fizycznie nie ma jak być silny – niezależnie od tego, ile dziecko się rusza.
Co ważne – te zmiany nie pojawiają się z wiekiem. Herskind i Willerslev-Olsen wykazali, że już w wieku 12–15 miesięcy mięśnie niemowląt z MPD są mniejsze niż u rówieśników. Zegar zaczyna tykać bardzo wcześnie. A bez obciążenia mechanicznego mięsień nie dostaje sygnału do wzrostu – błędne koło się nakręca.
Siła to nie tylko mięsień – to mapa ciała
W hemiplegii dziecko często nie korzysta z porażonej kończyny nie tylko dlatego, że jest to trudne – ale dlatego, że jej nie czuje. Zaburzenia propriocepcji to codzienność w hemiplegii: mózg otrzymuje ze słabszej strony znacznie słabszy sygnał czuciowy, przez co stopniowo przestaje ją uwzględniać w mapie ciała. Trening z oporem ten sygnał wzmacnia – każdy ruch z wysiłkiem zostawia ślad w mózgu i buduje świadomość kończyny. Lee i wsp. (2014) wykazali mierzalne zmiany neuroplastyczne w korze mózgowej po 10-tygodniowym intensywnym treningu siłowym kończyny górnej u dzieci z porażeniem połowiczym.
Bez białka trening nie wystarczy
To temat, o którym mówi się za mało: trening siłowy bez odpowiedniej podaży białka to tylko połowa drogi. Mięsień potrzebuje budulca. A na terapię bardzo często przychodzi dziecko bez posiłku — albo po serku homogenizowanym pełnym cukru i drożdżówce. To nie jest paliwo dla mięśni.
Dzieci z MPD, które ćwiczą siłowo, powinny mieć zapewnioną regularną podaż pełnowartościowego białka: chude mięso (kurczak, indyk, wołowina), ryby, jajka, twaróg, naturalny jogurt grecki, ser żółty. Nawet małe dzieci można karmić mądrze — koktajl z jogurtu greckiego i banana, jajecznica, kawałek mięsa w formie do gryzienia. Mięsień bez aminokwasów nie odbuduje się — bez względu na to, jak dobry był trening.
Kiedy trening siłowy może zaszkodzić
Trening siłowy nie jest dla każdego dziecka w każdym momencie – i tu jest miejsce na ważne zastrzeżenie. Zbyt duży opór przeciąża stawy, utrwala złe wzorce ruchowe i może prowadzić do mikrourazów w mięśniu, który i tak ma upośledzoną regenerację. Liu i wsp. (2025) potwierdzają, że dobór modalności treningu ma znaczenie – trening oporowy i trening mocy działają inaczej na morfologię mięśnia
i wymagają różnego podejścia w zależności od wieku, funkcji i poziomu GMFCS dziecka.
Obciążenie dobiera fizjoterapeuta – po ocenie klinicznej, z uwzględnieniem wzorca ruchowego, napięcia, zakresu ruchu i funkcji. Nie internet, nie inne dziecko, nie przypadkowy film na YouTube.
Bibliografia
- Dodd KJ, Taylor NF, Damiano DL. A systematic review of the effectiveness of strength-training programs for people with cerebral palsy. Arch Phys Med Rehabil. 2002.
- Merino-Andrés J, García de Mateos-López A, Damiano DL, Sánchez-Sierra A. Effect of muscle strength training in children and adolescents with spastic cerebral palsy: A systematic review and meta-analysis. Clin Rehabil. 2022.
- Handsfield GG et al. Muscle architecture, growth, and biological remodelling in cerebral palsy: a narrative review. BMC Musculoskelet Disord. 2022.
- Lee DR et al. Innovative strength training-induced neuroplasticity and increased muscle size and strength in children with spastic cerebral palsy. NeuroRehabilitation. 2014.
- Rameckers EAA et al. Efficacy of upper limb strengthening in children with cerebral palsy: a critical review. Res Dev Disabil. 2015.
- Liu et al. Resistance training vs power training in cerebral palsy: effects on muscle morphology. Front Pediatr. 2025.