Dziecko w siedzisku zawsze osuwa się w tę samą stronę. W łóżku układa się w ten sam łuk, noc po nocy. Jedna łopatka odstaje bardziej niż druga. Rodzice pytają wtedy zwykle o plecy – a odpowiedź najczęściej zaczyna się piętro niżej.
Miednica jest fundamentem, plecy tylko to pokazują
Jeśli miednica ustawia się skośnie, czyli jedna jej połowa jest wyżej niż druga, kręgosłup musi to jakoś wyrównać. Wygina się w bok. To, co rodzic widzi jako krzywe plecy, bywa więc skutkiem, a nie przyczyną.
Hägglund (2020) sprawdził to u 337 dzieci z MPD. Kierunek skrzywienia kręgosłupa prawie zawsze odpowiadał ustawieniu miednicy – kręgosłup wyginał się w stronę przeciwną do tej połowy miednicy, która była uniesiona. Zgadzało się to u blisko dziewięciorga dzieci na dziesięcioro.
To samo dotyczyło stawów biodrowych. Po stronie, po której miednica była wyżej, staw biodrowy częściej wysuwał się z panewki i miał mniejszy zakres odwodzenia.
Innymi słowy: skośna miednica, wygięty kręgosłup i zagrożony staw biodrowy to zwykle nie trzy osobne problemy. To trzy widoki tego samego. Dlatego przy asymetrii tułowia oglądam też stawy biodrowe – a przy zagrożonym stawie biodrowym ustawienie miednicy. Pisałam o tym z drugiej strony w artykule o stawach biodrowych.
Czy z tego się wyrasta?
To zależy przede wszystkim od tego, ile dziecko porusza się samodzielnie.
Vinje i współautorzy (2023) prześledzili 206 dzieci z MPD. Wśród tych, które chodziły przy pomocy sprzętu, duże skrzywienie kręgosłupa rozwinęło się u 6%. Wśród dzieci poruszających się głównie na wózku, ale kontrolujących pozycję ciała – u 19%. Wśród dzieci, które samodzielnie pozycji nie utrzymują – u 62%.
Skrzywienie pojawiało się najczęściej około jedenastego roku życia, ale u części dzieci już koło piątego.
Te liczby czyta się w dwie strony. Jeśli dziecko chodzi samo, asymetria tułowia rzadko kończy się poważnym skrzywieniem. Jeśli nie chodzi – kręgosłup i stawy biodrowe warto kontrolować regularnie, zanim cokolwiek będzie widać gołym okiem.
Dlaczego tułów decyduje o tym, co potrafią ręce
Dziecko, które używa rąk po to, żeby się nie przewrócić, nie ma ich wolnych do niczego innego.
Yildiz i współautorzy (2018) zbadali 62 dzieci w wieku od 5 do 12 lat i porównali ich kontrolę tułowia ze sprawnością rąk. Zależność była wyraźna: im lepiej dziecko utrzymywało tułów, tym lepiej radziło sobie z chwytem, z podporem na rękach i z wykonywaniem różnych ruchów każdą ręką osobno.
W praktyce oznacza to, że praca nad ręką u dziecka, które nie ma stabilnego oparcia w tułowiu, bywa pracą nad złym piętrem problemu. O samej ręce pisałam osobno w artykule o terapii ręki.
Czy ćwiczenie tułowia faktycznie coś daje?
Tak, choć nie wszystko naraz.
Lim i współautorzy (2025) zebrali 15 badań z randomizacją obejmujących łącznie 454 dzieci z MPD. Sama kontrola tułowia poprawiała się wyraźnie. Ogólna sprawność ruchowa – w niewielkim, ale zauważalnym stopniu. Przy równowadze wyniki poszczególnych badań były tak rozbieżne, że nie da się z nich wyciągnąć pewnego wniosku.
Autorzy oceniają jakość zebranych badań jako umiarkowaną do niskiej, więc warto zachować ostrożność. Sensowny wniosek brzmi tak: ćwiczenie tułowia poprawia kontrolę tułowia i po części przekłada się na sprawność ruchową, ale samo w sobie nie załatwia równowagi.
Czego siedzisko i orteza nie zrobią
Tu potrzebne jest zastrzeżenie, którego zwykle nie ma w materiałach sprzętowych.
Nie znalazłam badań, które pokazałyby, że pozycjonowanie, siedzisko czy orteza tułowia zapobiegają rozwojowi skoliozy u dziecka z MPD. Związek między ustawieniem miednicy, kręgosłupa i stawów biodrowych jest dobrze udokumentowany, ale to nie to samo co dowód, że korygując ustawienie, zatrzymamy skrzywienie.
Nie znaczy to, że zaopatrzenie jest zbędne. Znaczy, że warto mówić wprost, po co jest: żeby dziecko utrzymało pozycję, w której może funkcjonować i używać rąk, żeby odciążyć miejsca narażone na ucisk, żeby przez dobę nie utrwalać stale tego samego jednostronnego ułożenia. O tym, jak działają same ortezy tułowia, pisałam w osobnym artykule.
Na co patrzeć w domu
Warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy, które widać bez żadnego badania.
Czy dziecko osuwa się w siedzisku zawsze w tę samą stronę. Czy w leżeniu układa się stale w ten sam wzorzec. Czy jedna połowa miednicy jest wyraźnie wyżej, gdy dziecko siedzi. Czy nogi rozkładają się na boki symetrycznie, czy obie odchylają się w jedną stronę.
Jeśli którakolwiek z tych rzeczy powtarza się stale, warto to pokazać na konsultacji – szczególnie u dziecka, które nie chodzi samodzielnie. Nie dlatego, że zaraz coś się stanie, tylko dlatego, że przy asymetrii tułowia im wcześniej się patrzy, tym więcej jest do zrobienia.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji fizjoterapeutycznej ani ortopedycznej. Ocena asymetrii tułowia odbywa się każdorazowo indywidualnie, na podstawie pełnego badania dziecka i dokumentacji obrazowej.
Autorka: Aleksandra Bernat, fizjoterapeuta neurologiczny hemiLAB – Akademia Wielkich Kroków | Warszawa, Al. Niepodległości 208a/18
- Hägglund G. Association between pelvic obliquity and scoliosis, hip displacement and asymmetric hip abduction in children with cerebral palsy: a cross-sectional registry study. BMC Musculoskeletal Disorders. 2020;21:464.
- Vinje S, Terjesen T, Kibsgård T. Scoliosis in children with severe cerebral palsy: a population-based study of 206 children at GMFCS levels III-V. European Spine Journal. 2023;32:4030-4036.
- Porter D, Michael S, Kirkwood C. Patterns of postural deformity in non-ambulant people with cerebral palsy: what is the relationship between the direction of scoliosis, direction of pelvic obliquity, direction of windswept hip deformity and side of hip dislocation? Clinical Rehabilitation. 2007;21(12):1087-1096.
- Yildiz A, Yildiz R, Elbasan B. Trunk Control in Children with Cerebral Palsy and its Association with Upper Extremity Functions. Journal of Developmental and Physical Disabilities. 2018;30:669-676.
- Lim M, Yoo B, Lim H. The Effects of Trunk Intervention on Gross Motor Function, Balance, and Spasticity in Cerebral Palsy: Systematic Review and Meta-Analysis. Medicina. 2025;61(8):1324.